Buddyzm therav\u0101da (wymowa \u2014 mniej wi\u0119cej \u2014 „terawaada”), „doktryna Starszych”, jest szko\u0142\u0105 buddyzmu, kt\u00f3ra czerpie swoje duchowe inspiracje z Tipi\u1e6daki \u2014 kanonu p\u0101\u1e37ijskiego. S\u0105 to wed\u0142ug wielu uczonych i \u015bwieckich wyznawc\u00f3w najwcze\u015bniejsze zapiski nauczania Buddhy. Przez wiele stuleci therav\u0101da by\u0142a dominuj\u0105c\u0105 religi\u0105 kontynentalnej Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej (Tajlandia, Birma, Kambod\u017ca, Laos) i Sri Lanki. Dzi\u015b liczba wyznawc\u00f3w therav\u0101dy na \u015bwiecie przekracza 100 milion\u00f3w. Od kilku dekad therav\u0101da zaczyna zakorzenia\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na Zachodzie.<\/p>\n\n\n\n
Wiele od\u0142am\u00f3w buddyzmu, jedna Dhamma-vinaya<\/strong><\/p>\n\n\n\n Buddha \u2014 „Przebudzony” \u2014 nazwa\u0142 za\u0142o\u017con\u0105 przez siebie \u015bcie\u017ck\u0119 duchow\u0105 Dhamma-vinay\u0105 \u2014 „doktryn\u0105 i dyscyplin\u0105”. Aby zapewni\u0107 struktur\u0119 spo\u0142eczn\u0105 sprzyjaj\u0105c\u0105 praktyce Dhamma-vinayi (lub w skr\u00f3cie Dhammy [w sanskrycie: Dharmy]) i zabezpieczy\u0107 te nauki dla potomno\u015bci, Buddha za\u0142o\u017cy\u0142 zakon bhikkhu (mnich\u00f3w) i bhikkhu\u1e47\u012b (mniszek) \u2014 a wi\u0119c Sa\u1e45gh\u0119 (dos\u0142. „wsp\u00f3lnot\u0119”) \u2014 kt\u00f3ra po dzi\u015b dzie\u0144 przekazuje nauki kolejnym pokoleniom \u2014 zar\u00f3wno zakonnik\u00f3w, jak i \u015bwieckich.<\/p>\n\n\n\n W miar\u0119 jak Dhamma rozprzestrzenia\u0142a si\u0119 po Indiach po odej\u015bciu Buddhy, pojawi\u0142y si\u0119 odmienne interpretacje pierwotnych nauk, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do roz\u0142amu Sa\u1e45ghi i wy\u0142onienia si\u0119 osiemnastu r\u00f3\u017cnych stronnictw buddyzmu. Jedna z tych szk\u00f3\u0142 da\u0142a w ko\u0144cu pocz\u0105tek reformatorskiemu ruchowi, kt\u00f3ry nazwa\u0142 siebie Mah\u0101y\u0101n\u0105 („Wi\u0119kszy W\u00f3z”) i nieco pejoratywnie okre\u015bla\u0142 inne szko\u0142y mianem H\u012bnay\u0101ny („Mniejszy W\u00f3z”). To, co dzi\u015b nazywamy therav\u0101d\u0105, jest jedyn\u0105 ocala\u0142\u0105 spo\u015br\u00f3d wczesnych szk\u00f3\u0142 nie-mah\u0101y\u0101nistycznych. Aby unikn\u0105\u0107 oceniaj\u0105cych termin\u00f3w jak H\u012bnay\u0101na i Mah\u0101y\u0101na, powszechnie si\u0119ga si\u0119 dzi\u015b po bardziej neutralny j\u0119zyk dla odr\u00f3\u017cnienia tych dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych ga\u0142\u0119zi buddyzmu. Poniewa\u017c historycznie therav\u0101da zdominowa\u0142a po\u0142udniow\u0105 Azj\u0119, bywa okre\u015blana mianem buddyzmu „po\u0142udniowego”, podczas gdy Mah\u0101y\u0101na, kt\u00f3ra w\u0119drowa\u0142a ku p\u00f3\u0142nocy z Indii do Chin, Tybetu, Japonii i Korei, znana jest jako buddyzm „p\u00f3\u0142nocny”.<\/p>\n\n\n\n P\u0101\u1e37i: J\u0119zyk buddyzmu therav\u0101da<\/strong><\/p>\n\n\n\n J\u0119zykiem kanonicznych tekst\u00f3w therav\u0101dy jest p\u0101\u1e37ijski (dos\u0142. „tekst”), wywodz\u0105cy si\u0119 z dialektu j\u0119zyka \u015brodkowo-indo-aryjskiego, kt\u00f3rym prawdopodobnie pos\u0142ugiwano si\u0119 w centralnych Indiach za czas\u00f3w Buddhy. Czcigodny \u0100nanda, kuzyn Buddhy i bliski towarzysz, powierzy\u0142 pami\u0119ci Jego mowy (sutty) i w ten spos\u00f3b sta\u0142 si\u0119 \u017cyw\u0105 skarbnic\u0105 tych nauk. Wkr\u00f3tce po parinibb\u0101nie Buddhy (oko\u0142o 480 p.n.e.) pi\u0119ciuset starszych mnich\u00f3w \u2014 wraz z \u0100nand\u0105 \u2014 zebra\u0142o si\u0119, by wyrecytowa\u0107 i zweryfikowa\u0107 wszystkie kazania zas\u0142yszane podczas czterdziestu pi\u0119ciu lat nauczania. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych m\u00f3w otwiera zdanie: „Eva\u1e43 me suta\u1e43.” \u2014 „Oto com us\u0142ysza\u0142”.<\/p>\n\n\n\n Po odej\u015bciu Buddhy Jego nauki przekazywano ustnie wsp\u00f3lnocie zakonnej, zgodnie ze star\u0105 indyjsk\u0105 tradycj\u0105 si\u0119gaj\u0105c\u0105 d\u0142ugo przed czasy Buddhy. Do 250 roku p.n.e. Sa\u1e45gha systematycznie zebra\u0142a i uporz\u0105dkowa\u0142a te nauki w trzy „kosze”: Vinaya Pi\u1e6daka („kosz dyscypliny” \u2014 teksty dotycz\u0105ce regu\u0142 i zwyczaj\u00f3w Sa\u1e45ghi), Sutta Pi\u1e6daka („kosz rozpraw” \u2014 mowy i wypowiedzi Buddhy oraz Jego bliskich uczni\u00f3w) i Abhidhamma Pi\u1e6daka („kosz szczeg\u00f3lnej\/wy\u017cszej doktryny” \u2014 szczeg\u00f3\u0142owe psycho-filozoficzne analizy Dhammy). Razem tworz\u0105 one Tipi\u1e6dak\u0119 \u2014 „trzy kosze”. Przez wieki mnisi zacz\u0119li opracowywa\u0107 wyczerpuj\u0105ce komentarze do Tipi\u1e6daki, kt\u00f3re na pocz\u0105tku pi\u0105tego wieku n.e. zosta\u0142y zestawione i przet\u0142umaczone na j\u0119zyk p\u0101\u1e37ijski. Tipi\u1e6daka wraz z tekstami post-kanonicznymi (komentarze, kroniki itd.) tworzy kompletny zbi\u00f3r klasycznej literatury therav\u0101dy.<\/p>\n\n\n\n Pierwotnie p\u0101\u1e37ijski by\u0142 j\u0119zykiem m\u00f3wionym \u2014 pozbawionym alfabetu. Oko\u0142o 100 p.n.e. Tipi\u1e6daka zosta\u0142a po raz pierwszy spisana przez lankijskich mnich\u00f3w, kt\u00f3rzy utrwalili s\u0142owa kanonu na li\u015bciach palmowych w postaci wczesnego pisma br\u0101hm\u012b. Od tego czasu dokonano transliteracji tekst\u00f3w Tipi\u1e6daki na wiele r\u00f3\u017cnych alfabet\u00f3w (devan\u0101gar\u012b, tajski, birma\u0144ski, roma\u0144ski, cyrylica \u2014 by wymieni\u0107 tylko kilka). Cho\u0107 angielskich t\u0142umacze\u0144 najpopularniejszych tekst\u00f3w Tipi\u1e6daki nie brakuje, wielu uczni\u00f3w therav\u0101dy odkrywa, \u017ce nauka p\u0101\u1e37ijskiego \u2014 nawet pobie\u017cna \u2014 wspaniale pog\u0142\u0119bia ich rozumienie nauk Buddhy i pozwala je lepiej doceni\u0107.<\/p>\n\n\n\n Nikt nie mo\u017ce udowodni\u0107, \u017ce Tipi\u1e6daka zawiera cho\u0107by jedno s\u0142owo wypowiedziane przez historycznego Buddh\u0119. Praktykuj\u0105cy buddy\u015bci nigdy nie widzieli w tym problemu. W przeciwie\u0144stwie do \u015bwi\u0119tych pism wielu wielkich religii \u015bwiata, Tipi\u1e6daka nie jest uwa\u017cana za dobr\u0105 nowin\u0119 ani bezdyskusyjne \u015bwiadectwo boskiej prawdy \u2014 objawionej przez proroka i przyjmowanej wy\u0142\u0105cznie na wiar\u0119. Zamiast tego jej nauczanie przeznaczone jest do samodzielnej oceny, do prze\u0142o\u017cenia na w\u0142asn\u0105 praktyk\u0119 \u2014 tak, aby ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie sprawdzi\u0107, czy rzeczywi\u015bcie przynosi obiecane owoce. To, co liczy si\u0119 najbardziej, to prawda, kt\u00f3r\u0105 przywo\u0142uj\u0105 s\u0142owa Tipi\u1e6daki, a nie one same. Mimo to uczeni b\u0119d\u0105 kontynuowa\u0107 debaty na temat autorstwa poszczeg\u00f3lnych fragment\u00f3w Tipi\u1e6daki, a ona b\u0119dzie nadal cicho s\u0142u\u017cy\u0107 \u2014 jak przez stulecia \u2014 jako niezast\u0105piony przewodnik dla milion\u00f3w wyznawc\u00f3w w d\u0105\u017ceniu do Przebudzenia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Buddyzm therav\u0101da (wymowa \u2014 mniej wi\u0119cej \u2014 „terawaada”), „doktryna Starszych”, jest szko\u0142\u0105 buddyzmu, kt\u00f3ra czerpie swoje duchowe inspiracje z Tipi\u1e6daki \u2014 kanonu p\u0101\u1e37ijskiego. S\u0105 to wed\u0142ug wielu uczonych i \u015bwieckich wyznawc\u00f3w najwcze\u015bniejsze zapiski nauczania Buddhy. Przez wiele stuleci therav\u0101da by\u0142a dominuj\u0105c\u0105 religi\u0105 kontynentalnej Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej (Tajlandia, Birma, Kambod\u017ca, Laos) i Sri Lanki. Dzi\u015b liczba wyznawc\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":93,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-57","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/57","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=57"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/57\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":199,"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/57\/revisions\/199"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/93"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/theravada.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=57"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}